arte

Λάμα, ανθρώπινες παλάμες και γεωμετρικά σχήματα. Έργο του προϊστορικού ανθρώπου σε σπήλαιο της Παταγονίας. 12.000 π.Χ.

Τι είναι η Τέχνη; Η αλήθεια είναι ότι δύσκολα ορίζεται αυτή η σαγηνευτική λέξη. Συνήθως, όσοι προσπάθησαν να δώσουν ένα συγκεκριμένο ορισμό, το έπραξαν για να εμπλουτίσουν τους βερμπαλισμούς τους. Η Τέχνη όμως διαδραματίζει πολύ σπουδαίο ρόλο στη ζωή μας (ακόμη και εν αγνοία μας) για να την ευτελίζουμε κατ’ αυτό τον τρόπο. Ένας οποιοσδήποτε ορισμός της Τέχνης θα την περιχαράκωνε και θα την περιόριζε δραματικά. Η Τέχνη είναι συνώνυμη του απείρου, του φιλοσοφικού και του μαθηματικού απείρου. Επομένως, είναι δύσκολο να ορίσεις κάτι που υπάρχει για να αντιμάχεται τα όρια. Η Τέχνη εμπλέκεται εκ της γενέσεώς της σ’ ένα παιχνίδι το οποίο, αν θέλαμε να το οπτικοποιήσουμε, θα λέγαμε πως μοιάζει με το σχήμα της έλικας του DNA. Μοιάζει με έλικα, μιαν έλικα της αδιάκοπης κίνησης που όμως ταυτόχρονα παραμένει στο ίδιο σημείο. Παλεύει αδιάκοπα με τα όρια της θεσμοποιημένης κοινωνίας των ανθρώπων. Όρια που κάθε φορά καλείται να τα σπάσει και να τα καταργήσει. Όρια που κάθε φορά, μετά από μια «μάχη» με το κατεστημένο καταργούνται και επαναπροσδιορίζονται. Όρια που αμέσως μετά τον επαναπροσδιορισμό τους, καλείται να ξαναπολεμήσει και να τα ξανασπάσει. Οι ρήξεις αυτές πάντοτε είναι δύσκολες και οδυνηρές ακριβώς λόγω του δεσμού που διαρρηγνύεται. Στη θέση του όμως σύντομα ανοίγει μια φτερούγα, για να θυμηθούμε και τον υπαρξιστή φιλόσοφο Νίτσε. Η Τέχνη λοιπόν, αποτελεί την αδιάκοπη μάχη μέσα στον καθένα μας της γήινης διάστασης με την υπερδιάσταση. Ως υπερδιάσταση μπορούμε να θεωρούμε αυτή που βρίσκεται έξω και γύρω από τον άνθρωπο. Την διάσταση του υπερανθρώπου – πάλι κατά τον Νίτσε. {Στο σημείο αυτό θα πρέπει να διευκρινιστεί κάτι σημαντικό: Δεν είναι σωστό να αποδίδουμε πολιτικές διαστάσεις σε κάθε διανοητή. Είναι ένα σφάλμα που κάνουμε εδώ και πολλά χρόνια και είναι κάτι που μοιραία οδηγεί σε αδιέξοδο. Οι σπουδαίοι διανοητές, όπως ο Πλάτωνας, ο Νίτσε, ο Αριστοτέλης δεν πρέπει να καπηλεύονται από κανένα πολιτικό σύστημα. Κυρίως διότι δεν τους αρμόζει αυτό τα καπέλωμα. Δεν φταίει ο Νίτσε ούτε για τον ρατσισμό ούτε για τον Ναζισμό! Το ότι κάποιος χρησιμοποιεί τον Πλάτωνα και τις ιδέες του δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και συντηρητικός. Δεν είναι σωστό να την πληρώνουν τα μεγάλα πνεύματα της ανθρωπότητας επειδή κάποιοι στρατευμένοι της «διανόησης» τους χρησιμοποίησαν και καπηλεύτηκαν το έργο και τις ιδέες τους. Ο Πλάτων χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από συντηρητικούς στη κοσμοθεωρία τους ανθρώπους, ιδιαίτερα χαρισματικούς, όπως ο Παπανούτσος και ο Δεσποτόπουλος, στα όρια της διαστρέβλωσης κάποιες φορές, και έτσι κατακυρώθηκε κατά μια έννοια στους συντηρητικούς πνευματικούς κύκλους. Σκέφτηκε ποτέ κανείς ότι με τον Πλάτωνα ασχολήθηκε σοβαρά ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ένα από τα πιο προοδευτικά μυαλά της ανθρωπότητας τον περασμένο αιώνα;}. Έγραφα λοιπόν για τον υπεράνθρωπο και την υπερδιάσταση της Τέχνης. Ο άνθρωπος τείνει να αντιμετωπίζει με φόβο, με έντονη επιφυλακτικότητα τα όρια του και όποτε αισθάνεται αρκετά σίγουρος για τον εαυτό του, επιχειρεί να τα σπάσει τηρώντας τον δικό του ρόλο της έλικας. Από την άλλη όμως, δυσκολεύεται να αποδεσμευτεί από την έννοια του ορίου. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που το θεοποιεί. Για αμέτρητες γενιές, σε όλους τους γνωστούς μας πολιτισμούς, ο άνθρωπος θεοποιούσε ό,τι δεν μπορούσε ευκόλως να κατανοήσει. Η αυτοθέσμιση των ορίων λοιπόν ήταν επιτακτική ανάγκη για τον πολιτισμένο άνθρωπο. Άλλωστε ας μην λησμονούμε ότι πρέπει να γνωρίζεις κάτι για να μπορείς να το ξεπερνάς. Επομένως ήταν λογική και αναμενόμενη η εμμονή του ανθρώπου στον καθορισμό των ορίων. Η ύπαρξη όμως των ορίων αυτών τείνει να φορτώνει υποσυνείδητα με οργή τον άνθρωπο, και η οργή αυτή είθισται να καθίσταται κακός σύμβουλος. Η μάχη όμως, πάντοτε διεξάγεται και ολοκληρώνεται με ευεργετικά για τον άνθρωπο αποτελέσματα. Είναι που η Τέχνη διατηρεί την ικανότητα να κάνει τα άτομα να κινούνται προς μια βαθύτερη σκέψη, προς την απόκτηση όλο και περισσότερων γνώσεων, προς μια ευρύτερη καλλιέργεια. Αρκετοί πιστεύουν ότι το να εξετάζει κανείς την Τέχνη, σε οποιαδήποτε μορφή της, εμβαθύνοντας στην γνωστική της διάσταση, στερεί από αυτή το συναίσθημα ή την διαίσθηση. Τολμώ να πω ότι η αληθινή Τέχνη είναι τόσο απέραντη που δεν κινδυνεύει από κανέναν, εκτός από αυτούς που νομίζουν ότι είναι «παιδιά» της, χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Η Τέχνη λοιπόν δεν μπορεί παρά να κινείται στον χώρο που βρίσκεται έξω και γύρω από τον άνθρωπο, ως μια δύναμη ελκτική προς τα έξω. Μια δύναμη που τείνει να επενεργεί σε συνάρτηση με τη φύση του ανθρώπου, όπως ακριβώς η φυγόκεντρος με την κεντρομόλο. Απλά κάποια στιγμή πρέπει να ανατρέπει τις ισορροπίες και να υπερισχύει της κεντρομόλου, ωθώντας τον άνθρωπο προς την αέναη επέκταση. Ο άνθρωπος έμαθε να ζει και να σκέφτεται στο χώρο του, στις γνώριμες διαστάσεις που αναγνωρίζει ως δικές του. Έξω όμως από τον πλανήτη γη υπάρχει το ηλιακό σύστημα, ο γαλαξίας και το απέραντο σύμπαν, που υφίστανται με νόμους και διαστάσεις που υπερβαίνουν την μέση ανθρώπινη αντίληψη. Ακόμη και στον χώρο αυτόν υπάρχει η Τέχνη, κάποιας μορφής Τέχνη, υποψιάζομαι ιδιαιτέρως εκλεπτυσμένης αρχιτεκτονικής υφής. Καταλήγοντας, νομίζω πως η Τέχνη θα πρέπει να προσεγγίζεται πάντοτε άναρχα. Άναρχα, με την έννοια της έλλειψης αρχής και θεϊκής παρουσίας, έλλειψης διακυβέρνησης. Άναρχα, με την έννοια της έλλειψης οργάνωσης, δομής και λογικής σύνδεσης των μερών. Τότε οι λεπτομέρειες, η τεχνική ακρίβεια, οι μορφές αποκτούν μικρή σημασία. Αυτό που μας αποκαλύπτεται είναι το πεπρωμένο των ανθρώπων και η αέναη κίνηση της Ιστορίας. Μπροστά σε ένα έργο Τέχνης ο εαυτός μας θα πρέπει να είναι ελεύθερος, όπως στέκεται ένα 3χρονο κοριτσάκι μπροστά στις δεσποινίδες της Αβινιόν, επιτρέποντας στο έργο να μας κυριεύσει, να μας πλησιάσει και να μας αγγίξει. Στη χειρότερη περίπτωση, θα μας συμπεριφερθεί όπως μας αξίζει.

p.s. επιστροφή το φθινόπωρο

Advertisements