arte non figurativa

Paul Rebeyrolle, «Le Petit Commerce» (200 cm x 300 cm), 1999

Ποτέ άλλοτε η Τέχνη δεν έμεινε τόσο μόνη ώστε να ασκεί αυτή τη θαυμαστή λειτουργία της ανορθολογικής σήμανσης, της θαρραλέας δημιουργικής αμφισβήτησης. Στην εποχή της μονοσήμαντης σκέψης, όπου το ονειρικό και το ουτοπικό διώκονται και σχεδόν απαγορεύονται στις περισσότερες οργανωμένες πτυχές της κοινωνικής δραστηριότητας, σε μια εποχή όπου και αυτός ο επιστημονικός στοχασμός φαίνεται να εγκλωβίζεται στις ατραπούς μιας στείρας εργαλειακής βεβαιότητας, σε μια εποχή όπου κυριαρχούν λέξεις όπως: ‹αποδοτικότητα›, ‹διαχείριση›, ‹χρέος›, η Τέχνη και ο έντεχνος Λόγος μοιάζουν ορφανά, δραστηριότητες σχεδόν αποκομμένες από τις υπόλοιπες του κοινωνικού πλέγματος. Σήμερα όμως, περισσότερο από ποτέ, η Τέχνη αποτελεί την μόνη μορφή κοινωνικής δημιουργίας που δικαιούται να εκφράζεται απροσχημάτιστα, να εκφέρει τον δικό της σημαίνοντα λόγο, αρνούμενη τα θέσφατα του κοινώς παραδεδεγμένου. Η Τέχνη στις διάφορες εκφάνσεις της, και ιδιαίτερα η Λογοτεχνία, είναι, πιθανόν, ό,τι απόμεινε να αντιστέκεται στη διάχυτη απώλεια των σημασιών, στην ένταξη του αμφίσημου σε μια ασφυκτικά φορμαλιστική τάξη. Μόνον οι δημιουργοί, οι καλλιτέχνες, οι ποιητές δικαιούνται να εμφανίζονται ως αυτοί που απαρνούνται την υποχρέωση να υπηρετούν την λογική της – κάθε – εδραιωμένης εξουσίας. Το τίμημα ενίοτε βαρύ. Απομόνωση από την κοινωνική και πολιτική σκέψη, απομάκρυνση από τα στοιχεία εκείνα της πραγματικότητας που αποτελούν πηγές της έμπνευσης κάθε δημιουργού. Από την άλλη μεριά του φεγγαριού, ενεδρεύει ο θανάσιμος εναγκαλισμός της τέχνης με την εμπορευματοποίηση και τα παράγωγα ενός άψογα στημένου μιντιακού πολιτισμού. Για να πείσει και να θέλξει, προσαρμόζει τη δράση της σ’ έναν χώρο που τείνει να ακυρώνει τα όποια ψήγματα πρωτόλειας καλλιτεχνικής έκφρασης. Έτσι η εγγενής τάση αμφισβήτησης περιχαρακώνεται και μετουσιώνεται σε απλό εμπόρευμα, που πριν καν προβληματίσει, εκκινά με στόχο την επιτυχή υιοθέτηση των επιταγών του marketing, ακολουθώντας τις νόρμες της αγοράς. Η Τέχνη, όμως, διαχρονικά συμβαδίζει και συνομιλεί με το κοινωνικό γίγνεσθαι, καταπολεμά την απομαγικοποίηση του κόσμου, νοηματοδοτεί τα συλλογικά προτάγματα, επανακαθορίζει τις αισθητικές και νοηματικές προκλήσεις. Πλήθος τα παραδείγματα, από τα θαυμάσια δημιουργήματα που έχει κληροδοτήσει στην οικουμένη αυτή η Μούσα που καλείται Γλυπτική, μέχρι τις Μουσικές κατακτήσεις των λαών και τις Ζωγραφικές αναπαραστάσεις που χρωμάτισαν τον ιστορικό βηματισμό του ανθρώπου, ιδίως αυτές. Στα έργα του καλλιτέχνη, αν εστιάσουμε στη Ζωγραφική, η επιλογή των αντικειμένων που απεικονίζονται καθώς και η μίξη των χρωμάτων δεν είναι ποτέ τυχαία. Λειτουργούν σαν διαδραστικό ψηφιδωτό της μνήμης, εκφράζουν την αμφισημία των νοημάτων. Αυτός είναι και ο μοναδικός λόγος που ο φιλότεχνος, συχνά, στέκεται ενεός μπροστά σ’ έναν πίνακα ζωγραφικής, ο οποίος του ξυπνά αναμνήσεις, νοσταλγίες ονείρων που κλειδώθηκαν, λησμονημένες πρώτες αλήθειες. Είναι αυτή η δύναμη της Τέχνης που μπορεί να συγκινεί, να προκαλεί απορίες, να προβληματίζει και να αντιμάχεται τη ρουτινοποίηση των στάσεων και των προσδοκιών. Τη συλλογιστική αυτή υπηρετούν και τα έργα του Paul Rebeyrolle, τα οποία είχα την τύχη να συναντήσω στη διαδικτυακή μου περιπλάνηση, προ μερικών εβδομάδων. Ένας καλλιτέχνης, ο οποίος υπήρξε από τους μείζονες ζωγράφους της Γαλλίας για τον 20° αιώνα. Τα έργα του, δυσθεώρητης καλλιτεχνικής αξίας, αποτελούν μια διαρκή έκκληση ελευθερίας και εξέγερσης κατά της έλλειψης ανοχής, προτείνοντας έναν πολυεπίπεδο διάλογο μεταξύ του φιλότεχνου θεατή και του καλλιτεχνικού δημιουργήματος. Οι πίνακες του Rebeyrolle δεν διακατέχονται από κανένα ίχνος διδακτισμού, απεκδύονται κάθε επιτηδευμένα ψευδο-ανατρεπτικού μανδύα και έτσι αποφεύγουν την παγίδα της εύκολης και ανέξοδης επαναστατικής “ρητορείας”. Ο κοινωνός των έργων του Rebeyrolle καθίσταται ανήσυχος παρατηρητής, μιας και ο Γάλλος ζωγράφος μοιάζει να προσαρμόζει στην οφθαλμική του κοιλότητα έναν ιδιόμορφο μεγεθυντικό φακό, που δια-κρίνει και αποκαλύπτει, όχι μόνον ό,τι κινείται και θορυβεί. Κατάσταση που σίγουρα δεν συνεπάγεται και την αυτόματη καλλιέργεια προσδοκιών αλλαγής των υφιστάμενων συσχετισμών, εκτός και αν η αφομοίωση μιας πνευματικής τροφής υψηλής ποιότητας καταφέρει κάποτε να ενεργοποιήσει τα εν υπνώσει αντανακλαστικά μιας νοσηρά αυτάρεσκης κοινωνίας, όπως είναι η σημερινή.

Advertisements