βιβλιοαναγνώσεις

Μερικά από τα βιβλία που διάβασα τις τελευταίες εβδομάδες: «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του Louis-Ferdinand Céline, «Το Τρίτο Ράιχ» του Roberto Bolaño Ávalos, «Η τριλογία του φασισμού» του Carlo Lucarelli, «Φόβος. Η ιστορία μιας πολιτικής ιδέας» του Corey Robin, «Η ιστορία της καρδιάς μου» του Πέτρου Κακολύρη, «Αμερικανισμός και Φορντισμός. Τετράδιο 22» του Antonio Gramsci.

«Ταξίδι στην άκρη της νύχτας»

Στο βιβλίο του αυτό, με το οποίο συστήθηκε στο ευρύ κοινό, ο Σελίν παρουσιάζεται κυνικός και μηδενιστής στον μέγιστο βαθμό, μα ταυτόχρονα και λαμπρός βυθομέτρης της ανθρώπινης ψυχής.

Ο ήρωας της ιστορίας, ο Μπαρνταμού, που ταυτίζεται με τον αφηγητή, εκκινεί από το Παρίσι και με ενδιάμεσους σταθμούς τα πεδία των μαχών του Α’ Παγκοσμίου πολέμου, τις αποικιοκρατικές κτήσεις της Γαλλίας στην Αφρική, τη Νέα Υόρκη, το Ντιτρόιτ, και την Τουλούζη επιστρέφει και πάλι στην αφετηρία της διαδρομής.

Το ταξίδι στην άκρη της νύχτας, ουσιαστικά, αποτελεί ένα ταξίδι στην άκρη της ζωής, της αλήθειας και της ανθρώπινης ύπαρξης που μέσω της νευρώδους γλώσσας του συγγραφέα, μιας γλώσσας που καίει, καταλήγει να απομυθοποιεί την ίδια τη ζωή (όπως την ξέρουμε). Οι ωραιοποιήσεις και οι ηθικολογικές στρογγυλοποιήσεις απουσιάζουν από τις σελίδες του μυθιστορήματος. Απεναντίας, παρακολουθούμε ασθμαίνοντας την κατάβαση του ήρωα στα τρίσβαθα της κόλασης. Σε ένα ταξίδι δίχως πυξίδα και χάρτη, «Δεν ανεβαίνεις στη ζωή, κατεβαίνεις» (σελ. 538).

Η στάση του Σελίν δεν πρέπει να μας εκπλήσσει μιας και το βιβλίο κυκλοφόρησε το 1932, λίγα μόλις χρόνια μετά τη λήξη του Μεγάλου Πολέμου, ενός πολέμου που αποκάλυψε το απεχθές προσωπείο της ανθρωπότητας με τις εκατόμβες των νεκρών (9 εκατομμύρια νεκροί και τουλάχιστον 6 εκατομμύρια ανάπηροι στην Ευρώπη).

Η ρέουσα γραφή του Γάλλου συγγραφέα σε παρασέρνει σ’ ένα ταξίδι που μοιάζει να διαγράφει τον κύκλο της ύπαρξης, καθώς ο Σελίν αναρριχάται στο συγγραφικό του Έβερεστ (ούτε που θυμάμαι πόσες φορές αναγκάστηκα να διακόψω την ανάγνωση για να πάρω ανάσα και να παραδοθώ στις σκέψεις μου!). Ο πολυσυζητημένος Γάλλος συγγραφέας, που τόσα πολλά έχουν γραφτεί για την ιδεολογική του τοποθέτηση έναντι του φασισμού, μ’ αυτό του το Ταξίδι μοιάζει να κραυγάζει τον στίχο του ποιητή: «είναι αξημέρωτη νύχτα η ζωή».

Αναρωτιέμαι αν θα μπορούσε να βρεθεί ένας λογοτέχνης, αυτού του διαμετρήματος, να σκιαγραφήσει με τόσο ωμό και αληθινό τρόπο και τη δική μας εποχή μαζί με τους ανθρώπους της. Εκτός και αν δεν έχουν αλλάξει και τόσα πολλά από την εποχή της κυκλοφορίας του βιβλίου, «Αιώνας ταχύτητας! σου λένε. Πού, μωρέ; Μεγάλες αλλαγές! σου κοπανάνε. Ποιες, μωρέ; Τίποτα δεν έχει στ’ αλήθεια αλλάξει. Μόνο πόζα, οι μάγκες, και ιδέα. Κι ούτε αυτό είναι καινούργιο! Κάτι λέξεις έχουν αλλάξει, και πάλι όχι πολλές! Κάνα δυο, δώθε κείθε, μικρές..» (σελ. 17).

Μη διστάσετε να κάνετε αυτό το ταξίδι. Αλλά να είστε προετοιμασμένοι, δεν πρόκειται για ένα ακόμη ταξίδι αναψυχής.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις της Εστίας, σε εξαιρετική μετάφραση της Σεσίλ Ιγγλέση Μαργέλλου (κόστος 27€). Εδώ μπορείτε να παρακολουθήσετε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη του συγγραφέα στη γαλλική δημόσια τηλεόραση.

Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 22 – 24 ώρες.

♦ ♦ ♦

«Το Τρίτο Ράιχ»

Σίγουρα πρόκειται για ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο. Αν συνυπολογίσουμε ότι μιλάμε για ένα ημιτελές μυθιστόρημα, από την άποψη ότι εκδόθηκε χωρίς την άδεια του συγγραφέα, αλλά και χωρίς τη δυνατότητα να τύχει μιας καλύτερης επιμέλειας, τότε ίσως η αξία του να μεγαλώνει. Έφτασα χωλαίνοντας μέχρι τα μισά του βιβλίου μιας και η τεχνική της αφήγησης σε πρώτο πρόσωπο είναι μια πρόσθετη δυσκολία. Ο Μπολάνιο υφαίνει μια δαιδαλώδης πλοκή, με μυστήριες εικόνες, υπέροχες παρομοιώσεις, αμφίσημες αναδρομές και μία εξαιρετική ποιητική γραφή, όλα σε τέλεια αρμονία να απαιτούν την επισταμένη προσοχή του αναγνώστη.

Μέσω της λογοτεχνίας και χρησιμοποιώντας ένα επιτραπέζιο wargame, όπως το Τρίτο Ράιχ (είναι το παιχνίδι στρατηγικής Rise and Decline of the Third Reich που για πρώτη φορά κυκλοφόρησε το 1974) ο συγγραφέας, ουσιαστικά, κάνει αναφορά στην κυρίαρχη Ναζιστική ιδεολογία που άλωσε τη χώρα του ήρωα του μυθιστορήματος και εξαπλώθηκε στην Ευρώπη κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. Ο Καμένος με το παραμορφωμένο του σώμα, αντίπαλος του Ούντο Μπέργκερ στο πολεμικό παιχνίδι στρατηγικής, φαντάζει σαν την πιο πειστική απόδειξη των αποτελεσμάτων του Χιτλερικού ολοκληρωτισμού.

Πιστεύω πως ο σπουδαίος συγγραφέας από το Σαντιάγκο της Χιλής, τοποθετώντας στο κέντρο του μυθιστορήματός του ένα πολεμικό παιχνίδι στρατηγικής, με ταμπλό, χάρτες, ζάρια, κάρτες, και μοντέλα όπλων, μας υπενθυμίζει ότι πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που θα αντιμετωπίζουν το φαινόμενο του πολέμου σαν ένα απλοϊκό παιχνίδι με στρατιωτάκια – πιόνια. Το Τρίτο Ράιχ είναι ένα βιβλίο που απαιτεί και δεύτερη ανάγνωση.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα, σε μετάφραση του Κρίτων Ηλιόπουλου (κόστος 19.50€). Εδώ μπορείτε να δείτε ένα βίντεο με τον μεταφραστή να μιλά για το βιβλίο, σε μια μικρή συνέντευξη που παραχώρησε στη Μικέλα Χαρτουλάρη.

Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 13 – 14 ώρες.

♦ ♦ ♦

«Η τριλογία του φασισμού»

Το βιβλίο εστιάζει κυρίως στην απόδοση του πορτραίτου της ιταλικής κοινωνίας κατά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, μέσα από τα μάτια ενός καλοσχεδιασμένου χαρακτήρα, όπως είναι ο αστυνομικός επιθεωρητής Ντε Λούκα. Ο Λουκαρέλι υιοθετεί την αστυνομική πλοκή σκιαγραφώντας παράλληλα, με ενδιαφέρουσες πινελιές, το κλίμα μιας εποχής όπου κυριαρχεί η πολιτική και κοινωνική σχιζοφρένεια, που κορυφώνεται με το τερατούργημα της Δημοκρατίας του Σαλό.

Η νουβέλα του Κάρλο Λουκαρέλι μπορεί να χαρακτηριστεί και ως πολιτική, μιας και εστιάζει σε μια εποχή με σημαντικά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα που σημάδεψαν την Ευρωπαϊκή ήπειρο. Ιδιαίτερα στην Ιταλία, με την άνοδο του φασιστικού κινήματος, που εκφράζεται από τον πρωτεργάτη του, τον Μουσολίνι, αλλά και άλλους ιδεολογικούς συνοδοιπόρους του όπως ο Φαρινάτσι. Σημαντικό και το επίμετρο που επιμελήθηκε ο Δημήτρης Γιατζουζάκης, με τις ενδιαφέρουσες ιστορικές πληροφορίες για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο.

Ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί η μάλλον ουδέτερη στάση που διατηρεί ο συγγραφέας απέναντι στον κεντρικό του ήρωα, έναν άνθρωπο που υπηρέτησε μέσω της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας το φασιστικό καθεστώς. Δεν καθίσταται ξεκάθαρο αν η ιδεολογία του ταυτιζόταν απόλυτα με αυτή των μελανοχιτώνων, καθώς δεν παρουσιάζεται να συμμετέχει σε ομάδες κρούσης του φασιστικού κινήματος όπως η Ομάδα Επαγρύπνησης Κατάπνιξης του Αντιφασισμού (Opera Vigilanza Repressione Antifascista), η Φασιστική Οργάνωση Μαχητικών Πυρήνων (Federazione fascista di fasci di combattimento) ή η Ταξιαρχία Μούτι (Brigata Muti). Ο συγγραφέας αφήνει τον αναγνώστη να αποφανθεί.

Οι λάτρεις των αστυνομικών ιστοριών θα διαβάσουν με ευχαρίστηση το βιβλίο, μιας και οι τρεις ιστορίες -ειδικά η τρίτη, Το μπουρδέλο της οδού Όκε- διατηρούν αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη μέχρι τέλους. Μια αστυνομική νουβέλα με έντονη πολιτική χροιά και όμορφες λογοτεχνικές εικόνες από τις πόλεις που διαδραματίζονται οι ιστορίες (Σαλό, Μπολόνια), από έναν συγγραφέα με δυνατή πένα και πολύ αγάπη για το θέμα του.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος, σε μετάφραση της Μαρίας Σπυριδοπούλου και της Τόνια Τσίτσοβιτς (κόστος 13.30€).

Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 12 – 13 ώρες.

♦ ♦ ♦

«Φόβος. Η ιστορία μιας πολιτικής ιδέας»

Το βιβλίο του Corey Robin «Φόβος. Η ιστορία μιας πολιτικής ιδέας» πραγματεύεται την έννοια του Φόβου και την ιστορική του διαδρομή, από τον 17ο αιώνα μέχρι και τις μέρες μας. Έχοντας ως βασικό πυλώνα την οπτική τεσσάρων σημαντικών πολιτικών στοχαστών (Χομπς, Μοντεσκιέ, Τοκβίλ, Άρεντ) γύρω από το ζήτημα του Φόβου, εστιάζει στην πολιτική του διάσταση και τον αντίκτυπο που έχει στη λειτουργία των σύγχρονων κοινωνιών του δυτικού κόσμου.

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου γίνεται διεξοδική αναφορά στην στάση των τεσσάρων πολιτικών στοχαστών έναντι της έννοιας του Φόβου. Από την πεποίθηση του Χομπς, ότι ο Φόβος εκπορεύεται από τις ανώτερες ιεραρχικά κοινωνικές τάξεις καθώς και από τις εκφάνσεις της καθεστωτικής εξουσίας μέσω των καθιερωμένων θεσμών και την εξουσιαστική νομολογία, μέχρι την οπτική του Μοντεσκιέ και την παραδοχή της αυθαιρεσίας του δεσπότη – εξουσιαστή ως γενεσιουργό αιτία του Φόβου.

Αναφερόμενος στη σκέψη του Τοκβίλ (ο οποίος επηρέασε τα μέγιστα, με τη θεωρητική του ανάλυση, την μετέπειτα δόμηση των κρατικών θεσμών στις ΗΠΑ) ο Robin καταγράφει ως πηγή του Φόβου την αποξένωση του πολίτη (βλέπε σύγχρονο καταναλωτή), απότοκο της μετεξέλιξης των σύγχρονων κοινωνιών. Με την Χάνα Άρεντ και την λειτουργία του Φόβου (Τρόμου, όπως τον ονοματίζει η εβραία φιλόσοφος) ως βάση μιας νέας πολιτικής πραγματικότητας -επηρεασμένη φυσικά από τη θεώρηση των ολοκληρωτικών καθεστώτων και ιδιαιτέρως του Ναζισμού- ο συγγραφέας ολοκληρώνει τη θεωρητική του αναφορά.

Στο δεύτερο μέρος της μελέτης, ο Corey Robin εστιάζει στην αμερικανική πραγματικότητα και έχοντας ως βάση της ανάλυσης του την επίθεση στους δίδυμους πύργους του WTC στις 11/9/2001 και τη μανιχαϊστική πολιτική του Τζορτζ Μπους τζούνιορ, αναδεικνύει την παθογένεια ενός ολόκληρου πολιτικού συστήματος που οικοδομήθηκε στο έδαφος του Φόβου (τρομοκρατία). Ο συγγραφέας ρίχνει το βάρος της ανάλυσής του στον επιχειρηματικό κόσμο, τη λειτουργία της αγοράς και τους χώρους εργασίας, από την εποχή του Μακαρθισμού μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα.

Αν και δεν αμφισβητούνται οι φιλελεύθερες ιδεολογικές του καταβολές, ο Robin δεν διστάζει να στρέψει τα πυρά του στον τρόπο λειτουργίας του καπιταλιστικού συστήματος, το οποίο και με τη συνδρομή μιας φοβικής πολιτικής ρητορικής, και με την κατάχρηση αυτής (επίκληση του φόβου/αβεβαιότητας για το μέλλον, κινδυνολογία επικείμενης οικονομικής καταστροφής, κ.ο.κ) φαίνεται να οδηγεί σ’ έναν ατελή συντηρητισμό.

Η μελέτη του Corey Robin, ο οποίος διδάσκει Πολιτικές Επιστήμες στο Brooklyn College και το City University of New York, γραμμένη σε γλώσσα προσιτή και στον μη επαΐοντα, αποτελεί έναν κατατοπιστικό ‘’οδηγό’’ για τον ανήσυχο και ενημερωμένο πολίτη της εποχής μας. Μιας εποχής στην οποία η επίκληση του Φόβου έχει καταστεί κεντρικό ζήτημα πολιτικής στρατηγικής και τείνει να μονοπωλεί τα Μέσα Ενημέρωσης, παγκοσμίως.

Στην εποχή της πληροφορίας και της διάχυσης της γνώσης παρατηρείται το ανησυχητικό φαινόμενο, άνθρωποι να συλλογίζονται ορθά αλλά να παραμένουν αδρανείς υπό το κράτος του φόβου, ο οποίος έτσι μετατρέπεται σε όπλο καταστολής στα χέρια κάθε κακόβουλης εξουσιαστικής αρχής. Ο Corey Robin εφοδιάζει τον αναγνώστη με τα κατάλληλα θεωρητικά και νοητικά εργαλεία, εμπλουτίζοντας τις μεθόδους αντιμετώπισης αυτής της δυσμορφίας της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις πολύ προσεγμένες εκδόσεις της Αλεξάνδρειας, σε μετάφραση Ιουλίας Πεντάζου (κόστος 30€).

Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 19 – 22 ώρες.

♦ ♦ ♦

«Η ιστορία της καρδιάς μου»

Η προσωπική περιπέτεια υγείας του συγγραφέα και εκδότη Πέτρου Κακολύρη που την αποτύπωσε στο χαρτί. Από την αβεβαιότητα και την αγωνία μιας ασθενικής ύπαρξης, στον θρίαμβο της αλληλεγγύης και της προσφοράς. Στον θρίαμβο της ζωής.

Διαβάζοντας αυτά που γράφει από καρδιάς ο Πέτρος Κακολύρης, αναρωτιέσαι πώς να αισθάνεται, άραγε, ένας άνθρωπος που ζει με δανεική καρδιά. Ίσως, σαν αυτόν τον άνθρωπο που έχει το προνόμιο να πατάει γερά σε δύο παράλληλους κόσμους. Σ’ εκείνον που όλοι γνωρίζουμε και καλούμε ως πραγματικό, και σε κάποιον άλλο, ο οποίος βρίσκεται λίγο έξω απ’ αυτόν, αναλογιζόμενος έτσι την αξία και τη σπουδαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Κάθε σελίδα του βιβλίου αυτού είναι και ένα δίδαγμα ζωής, παρουσιασμένο με τον πιο απλό, με τον πιο αληθινό τρόπο. Για τον λόγο αυτό, το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί από ένα μικρό παιδί μέχρι έναν απόμαχο της ζωής. Κλείνοντας το βιβλίο, αντιλαμβάνεσαι πόση θέληση κρύβει μέσα του ο άνθρωπος. Τα τεράστια αποθέματα αγάπης γι’ αυτό που ονομάζουμε ζωή. Αλλά πόσοι από εμάς κατανοούμε το βαθύτερο νόημα της λέξης αυτής;

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εύμαρος, έναν εκδοτικό οίκο με αξιοπρόσεκτες και  ποιοτικές εκδόσεις, σε πείσμα των καιρών.  (κόστος 12€).

Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 3 – 4 ώρες.

♦ ♦ ♦

«Αμερικανισμός και Φορντισμός. Τετράδιο 22»

Αρκετές φορές, στη προσπάθειά μας να αποκωδικοποιήσουμε το παρόν και να οραματιστούμε για το μέλλον, κοιτάμε προς τα πίσω. Μια ματιά στη συλλογιστική του Ιταλού θεωρητικού και στον τρόπο που σχολιάζει τα της οικονομικής και πολιτικής κρίσης του ’29, είναι κατατοπιστική. Από τα ωραιότερα κείμενα του Ιταλού θεωρητικού, ο οποίος χαρακτήριζε την αδιαφορία του πολίτη ως το νεκρό βάρος της ιστορίας.

«Μέσα στη σκόπιμη απουσία και στην αδιαφορία λίγα χέρια, που δεν επιτηρούνται από κανέναν έλεγχο, υφαίνουν τον ιστό της συλλογικής ζωής, και η μάζα είναι σε άγνοια, γιατί δεν ανησυχεί. Φαίνεται λοιπόν σαν η μοίρα να συμπαρασύρει τους πάντες και τα πάντα, φαίνεται σαν η ιστορία να μην είναι τίποτε άλλο από ένα τεράστιο φυσικό φαινόμενο, μια έκρηξη ηφαιστείου, ένας σεισμός όπου όλοι είναι θύματα, αυτοί που τον θέλησαν κι αυτοί που δεν τον θέλησαν, αυτοί που γνώριζαν κι αυτοί που δεν γνώριζαν, αυτοί που ήταν δραστήριοι κι αυτοί που αδιαφορούσαν». [Μισώ τους αδιάφορους, 11 Φεβρουαρίου 1917].

Το περιεχόμενο του βιβλίου αποτελεί καρπό της σκέψης του, που αποκρυσταλλώθηκε μάλλον κατά το 1934 και είναι μέρος της σειράς των 33 τετραδίων της φυλακής, στα οποία ο Γκράμσι αναπτύσσει αριστοτεχνικά -αν και αποτελεί προσωπική του παραδοχή ότι κάποια από αυτά έχουν γραφτεί με όχι τόσο μεγάλη επιμέλεια- κάποιες από τις πολιτικές του θέσεις.

Δεν μπορεί κανείς, διαβάζοντας το βιβλίο, να μη θαυμάσει το πνευματικό εύρος, την οξύνοια των παρατηρήσεων, αλλά και την βαθύτατη αίσθηση της ανθρωπιάς που άλλωστε διακατέχει το σύνολο του έργου του μεγάλου πολιτικού φιλοσόφου. Ιδανικό, κατά τη γνώμη μου, βιβλίο γι’ αυτούς που οι σκέψεις τους κάνουν υπερωρίες, που δεν σταματούν να δηλώνουν την παρουσία τους ακόμα κι όταν, υποτίθεται, χαλαρώνουν.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Α/Συνέχεια, σε μετάφραση του Ρούντι Ρινάλντι (κόστος 7€). Εδώ μπορείτε να παρακολουθήσετε μια συζήτηση του καθηγητή Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, Γιώργου Ρούση, με τον Ελευθεριακό, με κεντρικό θέμα τη πολιτική κοσμοθεωρία του Γκράμσι και τη σύγχρονη εποχή.

Εκτιμώμενος χρόνος ανάγνωσης: 3 – 4 ώρες.

Advertisements