«Παραμονή Χριστουγέννων»

26 December 1914. German soldiers of the 134th Saxon Regiment photographed with men of the Royal Warwickshire Regiment in No Man’s Land on the Western Front.

(σ’ ένα στρατιωτικό αντίσκηνο στο μέτωπο)

«Είκοσι άνθρωποι κουβαριασμένοι μες σ’ ένα αντίσκηνο, δε μπορείς να σαλέψεις ούτε τη γλώσσα σου μα είναι πολλά χέρια να μοιράσεις την πίκρα σου, πολλές οι ανάσες να ξεχνάς τη βροχή.

Έχει αρκετή θέση για να πεθάνεις. Θα ακουμπήσουμε την καρδιά μας σε μια διπλανή καρδιά, όπως το βράδυ ακουμπάνε οι κουβέρτες και τα όνειρά μας. […]

Η ασετυλίνη που σφυρίζει στη γωνιά, ένα σπασμένο παράθυρο φιμωμένο με σκοτάδι. Βουίζει μες στις χαραμάδες ο άνεμος.

– Θωμά, πάρε τσιγάρο και μη σκαλίζεις τα δόντια σου, Θωμά. Μάταια ψάχνεις για ένα τριματάκι απ’ το παλιό παιδικό χριστόψωμο. Βουίζουνε τα φλόγιστρα του πετρελαίου.

Ο Θωμάς σφίγγει στα γόνατά του μια πατάτα και καθαρίζει ήσυχα ήσυχα. Το άλλο του χέρι είναι κομμένο. Κοιτάμε με την άκρη του ματιού το σκοπό που μπαίνει μ’ ένα φύσημα παγωμένου αέρα. Το σαγόνι του θα τρέμει πίσω απ’ το χακί κασκόλ.

Σηκώνεις το γιακά της χλαίνης σου. Χιονίζει. Μια πλάκα φωνογράφου στο Διοικητήριο. Πιο μακριά η σιωπή.

Καλή νύχτα, καλά Χριστούγεννα. Συλλογιέσαι τα άστρα πίσω απ’ την καταχνιά, σκέφτεσαι πως αύριο μπορεί να σε σκοτώσουν.

Μα απόψε αυτή η φωνή είναι μια τσέπη μάλλινη, χώσε τα χέρια σου.

– Καληνύχτα, Θωμά. Καλά Χριστούγεννα. Κ’ η καρδιά σου φωτίζεται σαν χριστουγεννιάτικο τζάμι».

Τάσος Λειβαδίτης

♦    ♦    ♦ 

Χριστούγεννα του 1914. Λίγο μετά την έναρξη του Μεγάλου Πολέμου που κατέστρεψε τέσσερις ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες, τη Γερμανική, τη Ρωσική, την Οθωμανική και την Αυστροουγγρική, και αφαίρεσε τη ζωή περισσοτέρων από δέκα εκατομμύρια ανθρώπους.

Οι στρατιώτες, Βρετανοί, Γάλλοι και Γερμανοί, είναι κρυμμένοι στα χαρακώματα. Πασχίζουν να προστατευτούν από τα εχθρικά πυρά, αλλά και από τον αδυσώπητο χειμώνα που σκεπάζει τα Γαλλοελβετικά σύνορα. Αργά το βράδυ, παραμονή Χριστουγέννων, οι Γερμανοί στρατιώτες, κρατώντας μικρά κεριά, ψάλλουν το «Stille Nacht, Heilige Nacht». Οι Βρετανοί, αν και δεν γνώριζαν τη Γερμανική γλώσσα, κατάλαβαν το σκοπό της ψαλμωδίας και άρχισαν να ψάλλουν το «Silent Night, Holy Night».

Έτσι, αυθόρμητα, δημιουργήθηκε ένα φωτεινό διάλειμμα μέσα στο έρεβος του πολέμου, που κράτησε πολύ λίγο, αλλά διαδόθηκε σε ολόκληρη τη γραμμή του μετώπου, μέχρι τις ακτές της Φλάνδρας. Το επόμενο πρωί, οι άνθρωποι που μέχρι πριν λίγες ώρες είχαν ως αποκλειστικό σκοπό την εξόντωση του αντιπάλου, που βρισκόταν μερικές δεκάδες μέτρα μακριά, βγήκαν από τα χαρακώματα και διστακτικά στην αρχή, αλλά με μεγαλύτερη θέρμη στη συνέχεια, πλησίασαν ο ένας τον άλλο, αντάλλαξαν σκέψεις και ευχές, ο καθένας στη γλώσσα του, αλλά και υποτυπώδη δώρα, όπως σταφίδες, καπνό, λίγο κονιάκ και φάρμακο για τις ψείρες.

Τα πολεμικά τείχη είχαν πέσει για λίγες ώρες και οι κάννες με το φλογισμένο ατσάλι είχαν σιγήσει. Πολλοί από εκείνους που τραγούδησαν και έπαιξαν ποδόσφαιρο ανήμερα των Χριστουγέννων του 1914, δεν έμελλε να γυρίσουν στα σπίτια τους και τις οικογένειες τους. Ο πιο σκληρός και καταστροφικός πόλεμος που γνώρισε η ανθρωπότητα τους αφάνισε.

Αξιοσημείωτο είναι πως στο όλο κλίμα της αδελφοσύνης και της επικράτησης της ανθρωπιάς που επικράτησε για λίγες ώρες, μοναδική παραφωνία υπήρξαν δυο αξιωματικοί, ένας Βρετανός ταγματάρχης που πίστευε πως η, έστω προσωρινή, εκεχειρία ήταν άσκοπη και επικίνδυνη για τη συνοχή του στρατεύματος, και ένας Αυστριακός δεκανέας που υποστήριζε πως τέτοιου είδους επαφές έπρεπε να απαγορεύονται και να τιμωρούνται αυστηρά. Μερικά χρόνια αργότερα ο Αυστριακός δεκανέας θα αποκτούσε ισχυρή εξουσία. Ονομαζόταν Αδόλφος Χίτλερ.

Το συγκεκριμένο συμβάν ενέπνευσε τον Γάλλο σκηνοθέτη Christian Carion, ο οποίος γύρισε την ταινία Joyeux Noël (Καλά Χριστούγεννα) δίνοντας την ευκαιρία σε περισσότερους ανθρώπους να γίνουν κοινωνοί αυτού του συγκλονιστικού γεγονότος που έμεινε στις σελίδες της Ιστορίας.

Advertisements