Θόδωρος Αγγελόπουλος, In memoriam

O Θόδωρος Αγγελόπουλος πριν από καθετί υπήρξε ένας µεγάλος ποιητής, ένας ποιητής των εικόνων. Οι ταινίες του, πλημμυρισμένες από φρεσκάδα και δύναμη, αποτελούν μια πολύτιμη παρακαταθήκη για όλους τους φιλότεχνους που συνοδοιπόρησαν για έτη πολλά με τον πολυπράγμων σκηνοθέτη. Το κινηματογραφικό έργο του Αγγελόπουλου αποτελεί μέρος της προσωπικής μου συγκρότησης, όπως τα αγαπημένα βιβλία που διάβασα ή οι αξέχαστες μελωδίες που συνάντησα. Την αγαπημένη μου ταινία, «Το βλέμμα του Οδυσσέα», την έχω απολαύσει τρεις ή τέσσερις φορές, ανακαλύπτοντας κάθε φορά και κάποιο νέο και ενδιαφέρον στοιχείο. Αυτό το σπουδαίο road movie που µιλάει κυρίως για τον χαµένο δρόµο της Ιστορίας, για τις παλινωδίες του ανθρώπου στην αέναη πορεία του προς την ουτοπία. Ένας ενδελεχής στοχασμός πάνω στο πλούσιο ιστορικό ίζημα της Βαλκανικής, που εστιάζοντας στο πολυτάραχο παρελθόν, εισχωρεί με μαεστρία ακόμη πιο βαθιά στο παρόν. Εμπνευσμένος αφηγητής, κατατοπιστικός τοπογράφος και σαγηνευτικός χρονοταξιδευτής, ο σκηνοθέτης έριξε λίγο φως παραπάνω στις «σκοτεινές εποχές» (κατά τον Brecht), κατατάσσοντας αυτόματα τα δημιουργήματά του στο πάνθεον του παγκόσμιου κινηματογράφου και εξασφαλίζοντας τη διαχρονική αναγνώριση. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος κατάφερε να «μιλήσει» σε διαφορετικές γενιές ανθρώπων, καθιστώντας τους ενεργούς μετόχους της ιστορικής μνήμης, με τις ταινίες του να αποτελούν τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο αμετάβλητο του παρελθόντος χρόνου και το αβέβαιο της σύγχρονης μαρτυρίας. Η παγκόσμια αναγνώριση των ομότεχνών του προς το έργο του και η αγάπη του απλού ανθρώπου προς το πρόσωπό του, είναι τα μεγαλύτερα τρόπαια που, με κοπιώδη εργασία, άξια απέκτησε. Η είδηση του άδοξου θανάτου του, ίσως να αποτελέσει μια ευκαιρία γι’ αυτούς που δεν κατέστησαν ακόμη κοινωνοί του έργου του μεγάλου σκηνοθέτη, να δουν τις ταινίες του, που ουσιαστικά συνιστούν η κάθε μια, μια ξεχωριστή ανθρώπινη περιπέτεια. Να γνωρίσουν διαμέσου των αριστοτεχνικών φιλμ του Θόδωρου Αγγελόπουλου τη μαγεία του κινηματογράφου. Γιατί αυτό υπηρέτησε ο Αγγελόπουλος σε όλη του τη ζωή, τη μαγεία του κινηματογράφου. Η σκόνη του χρόνου δεν θα τον αγγίξει ποτέ.

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1935. Έκανε νομικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τις οποίες εγκατέλειψε πριν πάρει το πτυχίο του. Το 1961 έφυγε στο Παρίσι, όπου αρχικά παρακολούθησε στη Σορβόννη μαθήματα γαλλικής φιλολογίας και φιλμογραφίας, καθώς και μαθήματα εθνολογίας και στη συνέχεια μαθήματα κινηματογράφου στη Σχολή Κινηματογράφου IDHEC και στο Musée de l’ homme. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1964 και μέχρι το 1967 εργάστηκε ως κριτικός κινηματογράφου στην εφημερίδα Δημοκρατική Αλλαγή, μαζί με τον Βασίλη Ραφαηλίδη και την Τώνια Μαρκετάκη. Με τον κινηματογράφο άρχισε να ασχολείται το 1965 και το 1968 παρουσίασε την πρώτη του μικρού μήκους ταινία, «Εκπομπή», στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Το 1970, η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, «Αναπαράσταση», κέρδισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, καθώς και άλλες διακρίσεις στο εξωτερικό, και σηματοδότησε την αυγή του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου. Έκτοτε, οι ταινίες του έχουν συμμετάσχει σε πολλά διεθνή φεστιβάλ και έχει κερδίσει πολλά βραβεία, τα οποία τον καθιέρωσαν παγκοσμίως ως έναν από τους σπουδαιότερους σκηνοθέτες του σύγχρονου κινηματογράφου. Πολλά αφιερώματα που τιμούν τη δουλειά του Θόδωρου Αγγελόπουλου έχουν πραγματοποιηθεί σ’ όλο τον κόσμο. Έχει αναγορευθεί επίτιμος διδάκτορας των Πανεπιστημίου των Βρυξελλών, του Πανεπιστημίου X Nanterre στο Παρίσι και του Πανεπιστημίου του Essex. Μαζί με τον Βασίλη Ραφαηλίδη υπήρξε συνιδρυτής του περιοδικού Σύγχρονος Κινηματογράφος. Ο Αγγελόπουλος και οι ταινίες του χαίρουν βαθύτατης εκτίμησης από μεγάλους σκηνοθέτες του κινηματογράφου. Ο ίδιος έχει συναντηθεί με αρκετούς από τους σπουδαίους σκηνοθέτες.

O Werner Herzog όταν είχε δει το «Θίασο» είχε εντυπωσιαστεί τόσο πολύ με το μεγαλείο της ταινίας που φίλησε τα πόδια του Αγγελόπουλου. Ο Emir Kusturica έπλεξε το εγκώμιο του Αγγελόπουλου, αφού τον χαρακτήρισε ως «Μεγάλη μορφή του Ευρωπαϊκού κινηματογράφου», ενώ παραδέχτηκε ότι οι ταινίες του αποτέλεσαν επιρροή για τον ίδιο. Ο Akira Kurosawa είχε πει για τον «Μεγαλέξαντρο»: «Μέσα από το φακό του, ο Αγγελόπουλος κοιτάει τα πράγματα σιωπηλά. Είναι το βάρος αυτής της σιωπής και η ένταση του αμετακίνητου βλέμματος της κάμερας του Αγγελόπουλου, που κάνει τον Μεγαλέξανδρο τόσο δυνατό, που ο θεατής δεν μπορεί να αποδράσει από τη οθόνη. Αυτού του είδους η κινηματογράφηση, τόσο προσωπική και μοναδική στην ιδιαιτερότητά της, τείνει να επιστρέφει στις ρίζες του σινεμά. Αυτό ακριβώς είναι που δημιουργεί την εντύπωση της φρεσκάδας και της δύναμης. Όσο για μένα, παρακολουθώντας αυτό το φιλμ, ένιωσα βαθιά την απόλαυση του κινηματογράφου, με την πιο απόλυτη έννοια του όρου». O Ingmar Bergman είχε σχολιάσει επιγραμματικά το «Μελισσοκόμο» με τα καλύτερα λόγια: «Είδα τον Μελισσοκόμο που άλλοτε θεωρούσα μια καλή ταινία. Τώρα, αντιλαμβάνομαι πως είναι ένα αριστούργημα. Είναι μια εμπειρία απίστευτα συγκλονιστική». Ο Wim Wenders είχε μιλήσει για «Το βλέμμα του Οδυσσέα» με εξαιρετικά λόγια: «Έφυγα από τις Κάννες μαγεμένος με το Βλέμμα του Οδυσσέα. Ακόμα κι εδώ στο Τόκιο που βρίσκομαι τώρα με ακολουθεί η μαγεία. Πιστεύω ότι είναι μια ταινία που θα μείνει στην ιστορία του σινεμά». Ο Dusan Makavejev είχε εντυπωσιαστεί ιδιαίτερα από το «Τοπίο στην ομίχλη». Συγκεκριμένα ανέφερε: «Πριν δω την ταινία του Αγγελόπουλου, εγώ, που έχω μεγαλώσει χωρίς πατέρα, δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα τον ανακάλυπτα στην εικόνα ενός δέντρου. Η τελευταία σκηνή του Τοπίου στην Ομίχλη ήταν μια αποκάλυψη για μένα. Είναι μια μοναδική, θα μπορούσε κάποιος να πει, ‘Ιαπωνική’ σκηνή, που με εξέπληξε, γιατί είχα πάντα στο μυαλό μου την ελληνική παράδοση αποκλειστικά συνδεδεμένη με ερείπια, βράχους και θεούς. Σε αυτήν την σκηνή είδα μια πρόκληση απέναντι σε κάθε αναστολή και εξουσία. Γι’ αυτό θα χρησιμοποιούσα τα λόγια του Βergman για να πω ότι ο στόχος του σινεμά είναι να φέρει πάλι το όνειρο πίσω στη ζωή μας, βοηθώντας μας έτσι να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες της ζωής». Ο William Friedkin είχε πει ότι επηρεάστηκε πολύ από το κινηματογραφικό του ύφος. Ο Manoel Cândido Pinto de Oliveira τον εκτιμούσε βαθύτατα και τον αποκαλούσε ποιητή. Κάποτε είχε γνωρίσει τον Michelangelo Antonioni, τον οποίο θαύμαζε απεριόριστα. Μια φορά είχε έρθει άρρωστος για να δει το «Το μετέωρο βήμα του πελαργού» και δάκρυσε σε μία από τις σκηνές. Είχε γνωριστεί με τον Federico Fellini, ο οποίος του έσφιξε το χέρι και του αποκρίθηκε «Έλπιζα ότι θα ήσασταν λιγότερο νέος». Υπήρξε συγκάτοικος με τον Andrei Tarkovsky, μετά από από ένα ταξίδι του στη Ρώμη.

Φιλμογραφία

Η Εκπομπή (1968), Αναπαράσταση (1970), Μέρες του ’36 (1972), Ο Θίασος (1975), Οι Κυνηγοί (1977), Μεγαλέξαντρος (1980), Αθήνα, επιστροφή στην Ακρόπολη (τηλεταινία – 1983), Ταξίδι στα Κύθηρα (1984), Ο Μελισσοκόμος (1986), Τοπίο στην Ομίχλη (1988), Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού (1991), Το Βλέμμα του Οδυσσέα (1995), Μία αιωνιότητα και μία μέρα (1998), Το λιβάδι που δακρύζει (2003), Η σκόνη του χρόνου (2008), Η άλλη θάλασσα (ανολοκλήρωτη – 2012).

Advertisements