Life and Work of Jani Christou

παρτιτούρα από έργο του Γιάννη Χρήστου

παρτιτούρα από έργο του Γιάννη Χρήστου

Ο Γιάννης Χρήστου γεννήθηκε στο Κάιρο το 1926. Είναι από τους σημαντικότερους Έλληνες συνθέτες και φιλοσόφους της μουσικής του 20ου αιώνα, διεθνώς γνωστός ως Jani Christou. Κύριο χαρακτηριστικό της ζωής και του έργου του ήταν οι έντονες φιλοσοφικές και μεταφυσικές του ανησυχίες, τις οποίες συσχέτιζε άμεσα με την μουσική. Το 1945 πήγε στην Αγγλία και σπούδασε γλωσσολογική και συμβολική λογική και φιλοσοφία. Το 1949 πήγε στη Ρώμη για να μελετήσει ενορχήστρωση και στη συνέχεια στη Ζυρίχη, όπου παρακολούθησε διαλέξεις του διάσημου ψυχαναλυτή Καρλ Γιουνγκ. Τις μελέτες του γύρω από την ψυχανάλυση ενθάρρυνε ο αδελφός του Ευάγγελος, μαθητής του Γιουνγκ, ο οποίος όμως σκοτώθηκε σε αυτοκινητικό δυστύχημα το 1956 στα 34 του, γεγονός που επηρέασε πολύ τον συνθέτη. Επιστρέφοντας στην Αίγυπτο αφοσιώθηκε στη σύνθεση και παντρεύτηκε την ζωγράφο Θηρεσία Χωρέμη. Το 1960, με τις εθνικοποιήσεις του Νάσερ, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αλεξάνδρεια και εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στη Χίο. Τα τελευταία του χρόνια διέμενε κυρίως στην Αθήνα, όπου και ασχολήθηκε, εκτός από τη σύνθεση, με την προώθηση της πρωτοποριακής ελληνικής μουσικής. Τη νύχτα της 8ης Ιανουαρίου 1970 σκοτώθηκε με τραγικό τρόπο σε τροχαίο δυστύχημα κατά την επιστροφή του στο σπίτι από εορτασμό των γενεθλίων του. Στο ίδιο δυστύχημα τραυματίστηκε θανάσιμα και η γυναίκα του, η οποία εξέπνευσε δέκα ημέρες αργότερα, αφήνοντας τα τρία τους παιδιά ορφανά. Παρά τον πρόωρο θάνατό του, πρόλαβε ν’ αφήσει σημαντικό έργο: Μουσική του Φοίνικα, Λατινική Λειτουργία, Οι ψαλμοί του Δαβίδ, Η σύλληψη της Αγίας Αννης, Έξι τραγούδια σε ποίηση Τ.Σ. Έλιοτ, Πύρινες Γλώσσες, Ο πιανίστας, Η Κυρία με τη Στρυχνίνη. Τα Έξι τραγούδια σε ποίηση Τ. Σ. Έλιοτ, τα οποία γράφτηκαν το 1955 αρχικά για μεσόφωνο και πιάνο και αργότερα, το 1957, ενορχηστρώθηκαν θεωρούνται αριστουργηματικά για την υποβλητική τους ενορχήστρωση και τον τρόπο με τον οποίο έχουν αποδοθεί μουσικά τα ποιητικά νοήματα.

Αναλυτικότερα, η εργογραφία του συνίσταται σε:

Σκηνική μουσική: Για το Εθνικό Θέατρο: Αισχύλου «Προμηθεύς Δεσμώτης» (1963) και «Αγαμέμνων» (1965). Για το Θέατρο Τέχνης: Αισχύλου «Πέρσαι» (1965), Αριστοφάνους «Βάτραχοι» (1966), Σοφοκλέους «Οιδίπους Τύραννος» (1969).

Άλλα έργα: Μουσική του Φοίνικα, ορχήστρα (1948-49), Συμφωνία αρ. 1, γυναικεία φωνή, ορχήστρα (1951· μεσαίο μέρος πάνω στο ποίημα του Έλιοτ Μάτια που τελευταία είδα σε δάκρυα), η σύντομη Λατινική Λειτουργία (1951) για χορωδία, χάλκινα και κρουστά. Έξη τραγούδια σε ποίηση Τ.Σ. Έλιοτ για φωνή και πιάνο (1955) ή ορχήστρα (1957), Συμφωνία αρ. 2, για χορωδία και ορχήστρα (1956-57), με μια δραματικότατη ενσωμάτωση της Λατινικής Λειτουργίας στο φινάλε, Μετατροπές για ορχήστρα (1960), Τοκκάτα για πιάνο και ορχήστρα (1962), ορατόριο Πύρινες Γλώσσες (1964), σκηνικό ορατόριο Μυστήριον πάνω σε αρχαία αιγυπτιακά νεκρικά κείμενα (1965). Από το σημείο αυτό, η δημιουργία του περνά στη συναρπαστικότερη, όπως την πρωτοζήσαμε, αλλά και προβληματικότερη φάση της, όπως αποδείχτηκε, των λεγομένων «αναπαραστάσεων»: Πράξη για 12 (έγχορδα και πιάνο, 1966), Η Κυρία με τη Στρυχνίνη, για βιόλα, 5 ηθοποιούς, οργανικό σύνολο και μαγνητοταινίες (1967), Αναπαράστασις Ι: αστρωνκατοιδανυκτερωνομήγυριν (sic), κατά την αρχή (Αργείτης φρουρός) του αισχύλειου Αγαμέμνονος για βαρύτονο, βιόλα και οργανικό σύνολο (1968), Αναπαράστασις ΙΙΙ: ο πιανίστας για ηθοποιό, οργανικό σύνολο και μαγνητοταινίες (1968), Επίκυκλος, χάπενινγκ (1968) και, τέλος, Εναντιο-δρομία (1969), για ορχήστρα.

Χαμένα έργα: ορατόριο Ψαλμοί του Δαβίδ (1953) και Η σύλληψη της Αγίας Άννης (1955), τρεις μικρές όπερες (τριλογία) με τίτλο Ο τροχός της ζωής σε κείμενο του Ιταλού μουσικολόγου Ντομένικο ντε Πάουλις (1955-57), όπερα-ορατόριο Γιλγαμές, κατά το ομώνυμο ασσυριακό έπος (1955-57), Τρίτη Συμφωνία (1962), Τα δώδεκα κλειδιά, πάνω σε μεσαιωνικά αλχημικά κείμενα, για μεσόφωνο, φλάουτο, όμποε, τρίο εγχόρδων και πιάνο (1962), Το Πλοίο του Θανάτου, πάνω σε ένα ποίημα του Ντέιβιντ Χέρμπερτ Λόρενς (1963), Η κατάρρευση, διαστημική όπερα σε 3 8 πράξεις και 12 σκηνές, σε κείμενο του συνθέτη και, τέλος, Η διαθήκη, πάνω σε μεσαιωνικά αλχημικά κείμενα, για μεσόφωνο, φλάουτο, κοντραμπάσο και πιάνο (1964).

Κλείνοντας τη μικρή παρουσίαση, ένας δεκάλογος του πολύτιμου συνθέτη με τίτλο «Ένα ‘πιστεύω’ για τη μουσική» που δημοσιεύτηκε το 1966:

1. Mε απασχολεί η μεταμόρφωση των ακουστικών ενεργειών σε μουσικές 2. Βασικά, το νόημα της μουσικής αποτελεί συνάρτηση των δυνατοτήτων μας στο να έχουμε την εμπειρία τέτοιων μεταμορφώσεων. Μουσική χωρίς νόημα για ένα πρόσωπο, ενδέχεται όχι μόνον να είναι έγκυρη για ένα άλλο, αλλά μπορεί να το πλήξει με τη δύναμη μιας αποκάλυψης (λ.χ. μπορεί ένα άτομο να ακούει μια μουσική και να μην μπορεί να τη συνδέσει με τίποτε απ’ όλα όσα του είναι γνωστά ως τώρα. Ωστόσο έχει την αίσθηση ότι κάτι τον αγγίζει) 3. Τα σημεία ενδιαφέροντος σε μία σύνθεση είναι εκείνα ακριβώς στα οποία επέρχονται αυτές οι μεταμορφώσεις, αν και η διαχωριστική γραμμή δεν είναι ποτέ καθορισμένη. 4. Τόσο για τον ακροατή όσο και για τους συνθέτες, υπάρχει ο κίνδυνος να ξελογιαστούν από την πόρνη της διακόσμησης. 5. Μέγα μέρος της μουσικής που γράφτηκε κατά τη διάρκεια της ιστορικής περιόδου της τέχνης τούτης, υπέκυψε στους πειρασμούς αυτούς σε βαθμούς ποικίλους. Και τούτο περιλαμβάνει και την περίοδο που εκτείνεται από τις αρχές της πολυφωνίας, με τα γνωστά τεχνάσματα της γραφής, ως τη σημερινή εποχή του σειραϊσμού, των σχολών του «τυχαίου» στη μουσική (αλεατορική μουσική) καθώς και των ηλεκτρονικών υπολογιστών. 6. Η διακοσμητική και η αισθητική αποτέλεσαν και αποτελούν ρωμαλέα αρνητικούς παράγοντες στη μουσική. 7. Ένας χειρισμός των ακουστικών συμβάντων που δεν κατορθώνει να γεννήσει μεταμορφωτικές δραστηριότητες δεν επιτυγχάνει περίπου τίποτε άλλο από τον κατά μάλλον ή ήττον αισθητικό και διακοσμητικό κορεσμό ενός ακουστικού χώρου. Ακόμη και η «ωραία» μουσική μπορεί να αποβεί αηδιαστική. 8. Αντίθετα προς ότι συνηθίζουν να υποστηρίζουν κατά της εποχής των καιρών μας, οι συχνά εκρηκτικές μέθοδοί της, που σκανδαλίζουν, μπορεί να είναι συμπτώματα της ανάγκης για απελευθέρωση από μια κληρονομημένη αισθητική και εφθαρμένα πρότυπα σκέψης. 9. Κάθε μουσική δοκιμάζει αυτές τις μεταμορφώσεις, μέσα στα πλαίσια ενός αισθητικού χαρακτηριστικού αυτής της συγκεκριμένης εποχής. 10. Η πεισματική μεταφύτευση μιας εποχής σε μιαν άλλη, ή της μιας γενεάς σε μιαν άλλη γενεά, όχι μόνο είναι μάταιη και δίχως κύρος, αλλά’ αποτελεί και μια δήλωση πνευματικής χρεοκοπίας.

Advertisements